Gốm Vân Sơn: Làng Nghề Truyền Thống Bình Định Trong Thời Hiện Đại

Ngày đăng: 31/07/2026 03:25 PM

     

    Nhắc đến Bình Định, người ta không chỉ nhớ đến đặc sản Bánh tráng Tây Sơn - Bataso giòn rôm rốp đậm đà vị quê, mà còn nhớ đến những di sản làng nghề thủ công trăm năm tuổi. Trong số đó, gốm Vân Sơn là một điểm sáng văn hóa độc đáo. Trải qua hàng thế kỷ, những sản phẩm gốm mộc mạc với sắc đỏ đặc trưng đã trở thành biểu tượng cho sự khéo léo, bền bỉ của người dân vùng đất võ.

    Cùng Bataso tìm hiểu hành trình giữ lửa nghề truyền thống và nét đẹp độc đáo của làng gốm Vân Sơn ngay trong bài viết dưới đây!

    1. Lịch sử hình thành và phát triển của làng gốm Vân Sơn

    Làng gốm Vân Sơn thuộc thôn Nhạn Tháp, xã Nhơn Hậu, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định — một trong những làng nghề truyền thống lâu đời bậc nhất miền Trung. Nghề gốm nơi đây đã tồn tại hơn 300 năm, gắn liền với lịch sử khai phá và phát triển của đất Nam Bình Định.

    Ban đầu, xưởng sản xuất tập trung ở xóm An Xuân. Về sau, khi nguồn đất sét chất lượng cao dịch chuyển, người dân đã di dời xưởng và hình thành nên làng gốm Vân Sơn trù phú như ngày nay.

     

    Lò nung truyền thống và không gian sản xuất mang đậm dấu ấn thời gian tại làng gốm Vân Sơn, An Nhơn, Bình Định.

    Những sản phẩm gốm Vân Sơn như lu, chum, nồi đất, bếp lò nướng... từng là vật dụng không thể thiếu trong sinh hoạt của người dân Bình Định. Giống như cách Bataso gìn giữ hương vị bánh tráng truyền thống, các nghệ nhân làng gốm Vân Sơn vẫn âm thầm giữ lửa nghề thủ công trước sự cạnh tranh của nhịp sống hiện đại.

    Xem thêm: bánh tráng nướng mè bataso - đặc sản Tây Sơn 

    2. Quy trình chế tác gốm Vân Sơn thủ công tỉ mỉ

    Để làm ra những sản phẩm gốm nung đạt chuẩn, người thợ làng gốm Vân Sơn phải thực hiện quy trình thủ công nghiêm ngặt:

    Lựa chọn và xử lý nguyên liệu đất sét

    Đất sét đóng vai trò quyết định chất lượng gốm. Nghệ nhân phải khai thác các tầng đất sâu dưới lòng đất để có độ dẻo và độ kết dính cao nhất. Đất được phơi khô, đập nhỏ, lọc bỏ sỏi cát và nhào trộn thật kỹ để tạo nên chất đất mịn, hạn chế co nứt khi nung.

    Sắc đỏ đất nung mộc mạc, nét đặc trưng tạo nên thương hiệu gốm Vân Sơn.

    Tạo hình sản phẩm và hong khô

    Dưới bàn tay khéo léo của người thợ, những khối đất sét biến hóa thành chum, nồi, chậu hay bếp lò. Sản phẩm sau khi tạo hình được hong khô tự nhiên từ vài ngày đến hơn một tuần để thoát hơi nước trước khi đưa vào lò.

    Nghệ nhân miệt mài tạo hình sản phẩm, lưu giữ nét đẹp lao động truyền thống.

    Nghệ thuật “trồng lò” và nung gốm

    Nung gốm đòi hỏi kỹ thuật “trồng lò” cao tay: xếp đồ nhỏ bên trong đồ lớn để tối ưu diện tích và giúp nhiệt lượng lan tỏa đều. Lò nung đốt liên tục nhiều giờ bằng nhiên liệu tự nhiên, tạo nên sắc đỏ gạch ấm áp đặc trưng của gốm Vân Sơn.

    3. Gốm Vân Sơn và Bánh Tráng Tây Sơn Bataso: Nhịp Cầu Gắn Kết Văn Hóa Bình Định

    Nếu gốm Vân Sơn tạo nên những chiếc bếp lò, chiếc nồi đất đỏ lửa bếp quê, thì Bánh tráng Tây Sơn - Bataso lại là món ăn gắn liền với tuổi thơ và đời sống thường nhật của con người nơi đây.

    • Sự đồng điệu trong di sản: Cả bánh tráng nướng Bataso lẫn gốm Vân Sơn đều trưởng thành từ nguồn nguyên liệu tự nhiên của lòng đất Bình Định — từ hạt gạo xứ nẫu đến lớp đất sét phù sa dẻo mịn.

    • Gắn kết trong đời sống: Chiếc bánh tráng nướng mè hay bánh tráng nướng rong biển Bataso giòn rôm rốp được nướng trên than hồng của những chiếc bếp gốm Vân Sơn mộc mạc chính là hình ảnh quen thuộc, đậm đà tình quê.

    Bánh tráng Tây Sơn - Bataso tự hào cùng các làng nghề truyền thống lan tỏa giá trị văn hóa Bình Định.

    Sự đổi mới về mẫu mã của làng gốm Vân Sơn cùng nỗ lực nâng tầm đặc sản của Bataso đang góp phần đưa nét đẹp văn hóa và ẩm thực Bình Định đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

    Lời kết

    Gốm Vân Sơn không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là niềm tự hào văn hóa của xứ nẫu Bình Định. Việc bảo tồn làng gốm Vân Sơn cũng chính là bảo tồn cái hồn của quê hương.

    Cùng Bataso - Bánh tráng Tây Sơn tiếp tục hành trình thưởng thức ẩm thực truyền thống và khám phá những nét đẹp văn hóa di sản của vùng đất Bình Định trong các bài viết tiếp theo nhé!